1915-1916 KRONOLOJİLERİ

ARALIK-1915

1 Aralık 1915
Delebeha önlerinde Türk kuvvetleri İngilizlerin ani saldırısına uğradı. Türk kuvvetleri dağıldı. İngiliz General Towsend Kut’ül Amare ve Şadiye’ye hareket etti.

3 Aralık 1915
General Monro, İtilaf Devletleri Ordusu’nun Komutasını Birdwood’a devrederek Maxwell ile Çanakkale tahliyesinin Mısır ve Arap aleminde hasıl edeceği tesirleri konuşmak üzere Mısır’a gitti.

Irak Cephesi’nde General Towsend komutasındaki kuvvetler Kut’ül Amare’ye vardı.

Yarhisar destroyeri Tuzla-Yalova arasında E-11 İngiliz denizaltısı tarafından batırıldı.

4 Aralık 1915
İngiliz ve Fransız Başbakanları Çanakkale ve Selanik’in boşaltılmasını görüştü.

5 Aralık 1915
Çanakkale Cephesi’nden iki İngiliz Tümeni Selanik’e gönderildi.

General Towshend kuvvetlerini takip eden Türk kuvvetleri Kut’ül Amare yakınlarına vardı.

6 Aralık 1915
Bahriye Nazırı Cemal Paşa Şam’a geldi.

Irak Cephesi’nde 6.Ordu Komutanlığına atanan Müşir Von der Goltz Paşa Bağdat’a gelerek görevine başladı.

Fevzi Bey(Çakmak) 5. Ordu Komutanlığı üzerinde kalmak üzere Anafartalar Grubu Komutanlığı’na vekaleten atandı.

7 Aralık 1915
Çanakkale Cephesi’ndeki Osmanlı Kuvvetleri Seddülbahir’de İtilaf Kuvvetlerine saldırdı.

Ruslar Gelibolu’nun tahliyesini istedi.

8 Aralık 1915
Arıburnu’nda boşaltmanın 1.evresi yapıldı. Saat 05.00’e dek 88.048 asker, 186 top, 1.697 atlı araba, 21 motorlu araç ve 4.695 at ve katır gemilere yüklenerek götürüldü.

Fethi Okyar, Dr. Bahattin Şakir ve Dr. Tevfik Rüstü Aras Bey akşam Mustafa Kemal Beyin misafiri olarak Anafartalar Grubu Karargâhı’na ziyarette bulundu. Albay Mustafa Kemal’in aldığı hava değişimi üzerine Anafartalar Grubu Komutan Vekilliğine atanan Fevzi (Çakmak) Bey Anafartalar Grubu Karargahına geldi.

6. Osmanlı Ordusu General Towsend birliklerini Dicle kenarında kuşattı.

9 Aralık 1915
Arıburnu kesiminde boşaltmayı bekleyen 36.000 asker, 97 top; Anafartalar kesiminde ise 41.000 asker ve 91 top kaldı.

10 Aralık 1915
Hastalanan Anafartalar Grup Komutanı Mustafa Kemal Bey görevini Fevzi Beye bırakarak beraberindekilerle birlikte İstanbul’a gitmek için yola çıktı.

Türk kuvvetleri Kut’ül Amare’de sıkışan İngiliz birliklerine taarruz etti. 13. Türk Kolordusu 35. Tümen ile nehir arasını sardı. Mehdi’ye kadar ilerledi.

11 Aralık 1915
Albay Mustafa Kemal Bey ve beraberindekiler İstanbul’a döndü.

12 Aralık 1915
Von der Goltz Paşa’nın Aziziye’de Nurettin Beyin yanına geldi ve kendisini ziyaret etti.

13 Aralık 1915
İngiltere’nin kahire temsilcisi Sir Henry Mc Mahon Şerif Hüseyin’e şöyle bir bilgi notu gönderdi: “Britanya’nın Arap halklarının Almanya’dan ve Türk tahakkümünden özgür olmasını sağlayacak gerekli koşulu içermeyen bir barış yapmaya istekli olmadığını açıklayarak size güvence veririm.”

15 Aralık 1915
Çanakkale’de İngilizlerin Seddülbahir dışındaki bölgelerden asker boşaltmaya başladı.

Irak Cephesi’nde Türk taarruzu Haziri Kalesinden yapılan ateşler edeniyle durduruldu.

İran yönünde ilerleyen Türk birlikleri Hamedan’a vardı.

18 Aralık 1915
Çanakkale Cephesi’nde İtilaf Kuvvetlerinin Suvla, Arıburnu köprübaşlarını bütünüyle boşalttı.

Rus kuvvetleri Hamedan’dan atıldı.

19 Aralık 1915
İtilaf Kuvvetleri Gelibolu Yarımadası’ndan yirmi bin askeri boşaltmak için hazırlıklara başlandı.

Geri çekilmenin anlaşılmaması için İngilizler Seddülbahir saldırısını başlattı.

20 Aralık 1915
Çanakkale Cephesi’nde Yüzbaşı Ali Remzi Efendi, saat 04.00’e doğru kuzey grubu nöbetçi subaylarından telefonla “Düşman cephemizden çekildi” haberini aldı.

Birinci Osmanlı Uçak Bölüğü İmroz’a bir taarruzda bulundu.

İngilizler Suvla Anafartalar ve Arıburnu’ndaki geri çekilmeyi tamamladı.

İngiltere’nin Irak Ordusu Komutanı General Nikson, Towshend’ı kurtarmak için harekat başlattı.

24 Aralık 1915
Nurettin Bey Kut’ül Amare’ye başarısız bir saldırıda bulundu.

26 Aralık 1915
İkinci Kanal Seferi için 1. Kuvve-i Seferiye’nin teşkil edildi ve Von Kress komutanlığa atandı.

Miralay Kazım Karabekir Bey Muharebe Gümüş İmtiyaz madalyası aldı.

27 Aralık 1915
57. Alay Sancağına “Üstün Hizmet ve Kahramanlık Nişanesi” olarak altın ve gümüş madalyalar takıldı.

Daha önce Çanakkale’de de görev yapan Ben My Chree uçak gemisini Yüzbaşı Mustafa Ertuğrul Meis adası karşısındaki bataryasından ateş ederek batırdı.

İngiliz Hükümeti Arıburnu’ndan sonra Seddülbahir’in de boşaltılmasını onayladı.

29 Aralık 1915
Müşir Von der Goltz Paşa maiyetiyle birlikte Kirmanşah’a gitmek üzere Bağdat’tan ayrıldı.

1916 YILI

1 Ocak 1916
İngiltere Hükümeti Çanakkale Harekatı’na son verme planlarını onayladı.

Şerif Hüseyin’in Kahire’de İngiliz Temsilcisi Mc Mahon’a İngiliz teminatını kabul ettiğini bildiren bir yazı yolladı.

İngiliz General Aylmer General Towshend’e yardım etmek için Aligarbi’ye geldi.

3-4 Ocak 1916
Osmanlı-Alman uçakları Bozcaada ve Seddülbahir’e saldırdı. Seddülbahir’de geri çekilme emareleri görüldü.

İngiltere ve Fransa arasında Osmanlı topraklarının paylaşılması ile ilgili gizli görüşmeler başladı.

İngiltere’nin Irak Kuvvetler Komutanı General Aylmer’in Kutul Amare’ye yönelik ileri harekat emri verdi.

Müşir Von der Goltz Paşa Bağdat’a dönmek üzere Kirmanşah’tan hareket etti.

5-6 Ocak 1916
General Yudeniç Nikolay’a Tiflis’te Türklere saldırı öngören plan sundu. Çar II.Nikola bu planı kabul etti.

İngilizler Türk kuşatmasını yarmak için Şeyh Sait Muharebelerini başlattı.

İngiliz General Aylmer Kut’ül Amare’de Dicle Nehri’nin sağından Osmanlı birliklerine karşı saldırı başlattı.

7-8 Ocak 1916
Seddülbahir’de bir gecede 2.300 asker ve 9 top ve 1.000 kadar hayvan olaysız bir şekilde gemilere yüklendi.

Seddülbahir’e yeni elen 12. İngiliz Tümen’inin sınırlı bir saldırısı oldu.

Yavuz zırhlısı Rus Katerina-2 ile Ereğli açıklarında çarpışmaya girdi. İsabet alan Yavuz oradan uzaklaştı.

Van der Goltz Bağdat’a döndü.

8-9 Ocak 1916
İtilaf Devletleri Seddülbahir’den de tamamen çekildi.

General Moude komutasındaki son birlik kalan araç ve gereçleri, cephane ile yiyecekleri ateşe verdikten sonra gemilere bindi.

9 Ocak 1916
Liman von Sanders Enver Paşa’ya bir telgraf çekti: “Tanrı’ya şükür, Gelibolu Yarımadası düşmandan tamamen temizlenmiştir.”

İtilaf Kuvvetleri donanma dışındaki tüm kuvvetlerini Çanakkale Cephesi’nden çekti.

10 Ocak 1916
Rus General Yudeniç 2. Türkistan Kolordusu’nu Türk birliklerine karşı taarruza geçirdi.

Irak Havalisi ve Valisi görevini yürüten Albay Nurettin Bey(Sakallı Nurettin) görevini Albay Halil Beye devretti.

11 Ocak 1916
Rus ve Türk kuvvetleri Azapköy yakınlarında çarpıştı.

Mekke Şerifi Hüseyin İngilizlerle yaptığı anlaşma metnini 4. Ordu Komutanı Cemal Paşa’ya verdi. Bazı taleplerde bulundu: “Eğer benim………… rahat oturmamı istiyorsanız Tebük’ten Mekke’ye kadar uzanan Hicaz ülkesinde benim idari muhtariyetimi kabul ediniz ve emaneti babadan oğla geçmek üzere bana veriniz.”

Irak Cephesi’nde General Aylmer Komutasındaki birlikler Türk kuvvetlerini takip etmekten vazgeçti Dicle Nehri’nin kuzeyinde toplandı.

12 Ocak 1916
Ruslar, İran’da Keşan’ı ele geçirdi.

13 Ocak 1916
Anafartalar ve Arıburnu’ndan çekilen düşmanın bıraktığı ganimetler adet itibari ile şöyleydi 10 top, 2000 tüfek ve aynı sayıda kasatura, 60 makineli tüfek namlusu, 8750 top mermisi, 500 sandık piyade cephanesi, 13 bomba topu ve makinesi, 45.000 bomba, 160 toparlak ve cephane arabası, 61 dekovil arabası, iki km uzunluğunda ray, 80 tombaz, 67 mavna ve duba, 2850 çadır, 850 hasta tezkeresi, 13 helyosta, 300 km. telefon kablosu, 120 teneke benzin, 250 teneke gaz, 5800 battaniye, 3400 elbise, 3100 kaput, 6500 elbise, yirmi bin sandık konserve, beş bin çuval erzak, 12500 çeşitli kazma ve kürek.

Irak Cephesi’nde Vadi-i Kelal Muharebesi yapıldı.

13-14 Ocak 1916
Irak Kumandanı Miralay Halil Beyin emriyle 13. Türk Kolordusu Dicle Nehri ile Süveyce bataklığı arasına mevziiye çekildi.

Osmanlı Deniz Uçak bölüğü Limni’ye saldırdı.

Edirne Karaağaçta buluna 16. Kolordu’nun Kumandanlığına atanan Miralay Mustafa Kemal Bey komutayı Alman Kannengieser’den devraldı.

15-16 Ocak 1916
Ruslar Sibirya kazak Süvari Tugayı’nı yarılan Türk Cephesinden Köprüköy istikametinde saldırıya geçirdi.

Rus Birlikleri Erzurum’a doğru ilerlemeye başladı.

Almanya ile İstanbul arasındaki demiryolu irtibata açıldı.

17 Ocak 1916
Albay Mustafa Kemal Beye Altın liyakat madalyası verildi.

Van der Goltz Irak Cephesi’nde denetlemelerde bulundu.

17-18 Ocak 1916
Ruslar Köprüköy’ü işgal etti.

18 Ocak 1916
5. Ordu karargâhını Çanakkale-Yalova’dan, Lüleburgaz’a aldırdı.

Ruslar Hasankale’yi işgal etti.

19 Ocak 1916
19. Tümen’e Çanakkale Cephesi’nden gitmek için harekete hazır ol emri verildi.

20-21 Ocak 1916
Irak Cephesi’nde Kut’ül Amare yakınlarında Türk Kuvvetleri ile İngilizler arasında 1. Felahiye Muharebesi yapıldı.

1 Şubat 1916
Albay Mustafa Kemal Beye üçüncü dereceden Osmani Nişani verildi.

Osmanlı Veliahtı Yusuf İzzetin Efendi bileklerini keserek intihar etti.

5 Şubat 1916
Rus Donanması Anadolu sahillerini bombaladı.

7
Şubat 1916 İngiliz Fırat Grubu, Arapların aleyhte gösterileri üzerine Nasırıye’ye çekildi. Arapların saldırısına uğrayan grup çok sayıda zayiat verdi.

10 Şubat 1916
Adilcevaz Ruslar tarafından işgal edildi.

12 Şubat 1916
Rus birlikleri Palandöken sırtlarına dek geldi.

15 Şubat 1916
Türk-Rus Cephesi’nde Ruslar Türklerin mevzilerini yarmaya başladı. Ruslar Erzurum Ovasında ilerledi.

16 Şubat 1916
Rus-Kazak birlikleri Erzurum’u işgal ettiler.

16-17 Şubat 1916
Türkler Rize bölgesinde Rus kuvvetlerine saldırdı.

26 Şubat 1916
General Nazarbekof’ın emrindeki Rus birlikleri Muş’ta toplandı.

27 Şubat 1916
Miralay Mustafa Kemal Bey Diyarbakır’da yeniden kurulacak olan 16. Kolordu Komutanlığı için Edirne’den Resulayn’a hareket etti.

İngilizler Trablusgarp’ta Sellum’u ele geçirdiler.

4 Mart 1916
Çanakkale Muharebelerinden sonra Tıbbiye hastanesi lağvedilmiş 1 yıllık mecburi tatilin ardından Tıp Fakültesi dersanelerini açtı ve öğretime yeniden başladı.

1.Dünya Savaşı sırasında (1914-18) esnasında şehit olan sağlık subayları 215 kişidir. Bunlardan sekizi Çanakkale Muharebelerinde şehit düşmüştür. Balıkesir Hastanesi’nde Anagastos Efendi, Gelibolu Menzil Hastanesinde Yüzbaşı Avram Kohen Efendi, 64 Alay Tabibi evveli Binbaşı Hasan Fuad Bey, 127. Alay 1. Tabur Tabibi Yüzbaşı Hüseyin Hüsnü Efendi, Keşan hastanesinde Yüzbaşı Mihran Yazıcıyan Efendi ve 38. Alay Depo Taburu Tabibi Yüzbaşı Muammer Hilmi Efendi.

5 Mart 1916
Vehip Paşa Tercan’a geldi ve 3. Ordu Komutanlığı görevine başladı.

6 Mart 1916
General Towshend kuvvetlerini kurtarmak için General P. Lakae komutasındaki birlikler Türk birliklerine saldırdı.

7-8 Mart 1916
57. Alay Keşan’ın Çelebi Köyüne geldi.

8 Mart 1916
Ruslar Rize’yi işgal etti.

General Aylmer Irak Cephesi’nde-Essin’de bulunan Osmanlı 13. Kolordusu’na saldırdı.

9 Mart 1916
İngiltere ve Fransa arasında Osmanlı topraklarını paylaşmak için Sykes-Picot ön protokolü yapıldı.

Irak Cephesi’nde Kut’ül Amare’de İngilizler Felahiye mevzilerine yeniden saldırdı. Ama Türk birlikleri tarafından etkisiz hale getirildi.

Malazgirt Ruslar tarafından işgal edildi.

9-10 Mart 1916
Mekke ve Medine’de Şerif Hüseyin isyanı çıktı.

Irak’taki Osmanlı Kumandanı ve Bağdat Valisi Albay Halil Bey Towshend’e teslim olma teklifinde bulundu.

11 Mart 1916
Irak Cephesi’nde İngilizlerin Zemzir tepesini almak için başlattığı taarruzlar neticesiz kaldı.

12 Mart 1916
General Gorringe Aylmer’in yerine Dicle Kolordusu Komutanlığına atandı.

14 Mart 1916
Doğu Anadolu’da Rus Ordusu Of, Bayburt, Tercan yönünde saldırdı. Tercan işgal edildi.

15 Mart 1916
Kut’ül Amare’de Osmanlı birlikleri tarafından kuşatılan İngilizlerin yiyeceği azaldı at eti yemeye başladılar.

17 Mart 1916
Van der Goltz Irak Cephesi’nde denetlemede bulundu.

18 Mart 1916
Albay Mustafa Kemal Bey Pozantı’ya vardı.

19 Mart 1916
Başkomutan Vekili Enver Paşa 2. Ordu Komutanı Ahmet İzzet Paşa’ya Rusların geri atılması emrini verdi.

24 Mart 1916
Miralay Mustafa Kemal Bey Mardin’e geldi.

26 Mart 1916
Çoruh Vadisi boyunca Türk birlikleri Ruslara karşı saldırıya geçti.

27 Mart 1916
Miralay Mustafa Kemal Bey Mirlivalığa terfi etti.

31 Mart 1916
Müşir Von der Goltz Paşa Irak Cephesi’nden yaralılarla ve hastalarla dolu bir gemiyle Bağdat’a döndü.

5 Nisan 1916
Gazze bombalandı.

4. Ordu Komutanı Cemal Paşa 1. Seferiye Kuvveti Komutanlığına Hicaz’da Şerif Hüseyin’in isyan belirtileri gösterdiğini bildirdi.

5-6 Nisan 1916
İngiliz birlikleri Kutül Amare’de kuşatmayı yarmak için saldırıya geçerek II. Felahiye Muharebesi yapıldı.

Üsteğmen Mehmet Muzaffer şehit oldu.

9 Nisan 1916
III. Felahiye Muharebesi gerçekleşti.

İngiliz General Towshend kendisine teslim ol diyen Albay Halil Beye cevap verdi: “Türkler muharebe sahasında daima iyi asker ve necip insandırlar; fakat ben henüz teslim olmayı düşünmüyorum.”

12 Nisan 1916
İmroz’dan kalkan iki İngiliz uçağı Zeytinburnu’ndaki silah fabrikalarına ve uçak hangarlarına saldırı düzenledi.

Ağır biçimde hastalanan Von der Goltz’a lekeli humma(tifüs) teşhisi kondu.

Kutu’ül Amare’de yiyecek sıkıntısı çeken İngiliz General Towshend askerine at eti yemesine dair bir emir yayınladı.

13 Nisan 1916
Irak Cephesi’nde General Towshend kuvvetlerini kurtarmak için göreve getirilen Aylmer başarısız olunca görevden alındı yerine General Göringe getirildi.

14 Nisan 1916
Mirliva Mustafa Kemal Paşa Silvan’da 16. Kolordu Komutanlığını fiilen sütlendi.

16 Nisan 1916
Hizan Bingöl Genç’in Ruslardan kurtarıldı.

Karadeniz’de cephanesi tükenen Rus Donanması Sivastopol’a döndü.

17 Nisan 1916
İstanbul’un Fatih Semtinde Feyzullah Efendi Medresesinde Millet Kütüphanesi kuruldu.

Irak Cephesi’nde Beytiisa Muharebesi yapıldı.

18 Nisan 1916
Trabzon ve Tatvan Ruslar tarafından işgal edildi.

19 Nisan 1916
Kut’ül Amare’de İngilizler Türk kuşatmasını yarmak için saldırıda bulundu. III.Beytisa Muharebesi yapıldı.

Maçka Ruslar tarafından işgal edildi.

6. Osmanlı Ordusu Komutanı Alman Von der Goltz tifüsten Bağdat’ta öldü. Burada toprağa verildi.

22-23 Nisan 1916
İngiliz Kuvvetleri Kut’ül Amare’de Türk birliklerini yarmak için IV. Felahiye Muharebesini gerçekleştirdi. Başarısız oldu.

23-24 Nisan 1916
Kut’ul Amare’de İngilizler kuşatmayı yarmak için saldırıda bulundu 3000’den fazla ölü verdiler.

İzmir bombalandı.

25 Nisan 1916
57. Alay Keşan kazasının Çelebi Köyünün kuzeydoğusunda toplandı. Padişah tarafından verilen madalyalar alay sancağına takıldı. Geçit resmi yapıldı.

Kut’ül Amare şehrindeki General Towshend birliklerine 5.5 aylık yiyecek götüren “Julnar” vapru Osmanlı birlikleri tarafından ele geçirildi. İsmi “Kendigelen” olarak değiştirildi.

İngiltere’nin Irak Komutanı General Lake’nin General Towshend’e Julnar vapuru olayından sonra Türklerle müzakereye girmek için üst makamlardan yetki istediğini bildirdi.

29 Nisan 1916
General Towshend maiyeti ve emrindeki askerlerle birlikte (toplam 13.000 kişi) Albay Halil Beye teslim oldu.

9 Mayıs 1916
İngiliz Savaş Bakanlığı Irak Cephesi’nde Türkler tarafından değiştirilen 1.073 İngiliz ve Hintli hasta yaralı askerlerin Sannaiye’dnin altındaki İngiliz kampına götürüldüğünü bildirdi.

11 Mayıs 1916
5.5 aylık aradan sonra Sebillürreşad Dergisi yeniden yayımlanmaya başladı.

Mehmed Akif’in oğlu Tahir dünyaya geldi.

Berlin Hatıralarının bir bölümü daha yayımlandı.

15 Mayıs 1916
İngiliz birlikleri Musul yönünde bulunana Revanduza’yı (Revandiz) işgal ettiler.

20 Mayıs 1916
General Gorringe Kut’ül Amare’nin dış bölgesine ulaştı.

3 Haziran 1916
Cemal Paşa, Fahrettin Paşa’ya isyan etme belirtileri gösteren Şerif Hüseyin kuvvetlerine karşı lazım olabilecek kuvvetlerin yola çıktığını belirtti.

Hicaz’daki asiler Suriye ile bağlantıyı keserek Medine’yi düşürmek amacıyla Hedye-Medine-Eülnahim Cidde arasındaki demir yolunun telgraf direklerini tahrip ettiler.

General Towshend’i kurtarmak için bölgeye gelen Rus birlikleri saldırı başlattı. Ancak bu saldırı Osmanlı birlikleri tarafından geri püskürtüldü. Rus birlikleri Kasr-ı Şirin’e çekildi.

4 Haziran 1916
19. ve 20. Tümenlerin birleştirilerek kurulan 15. Kolordu’nun Galiçya’ya gönderilmesi kararlaştırıldı.

5 Haziran 1916
Mekke Şerifi Hüseyin’in Hicaz’ daki isyanı başladı.

Edirne Müdafii Şükrü Paşa öldü.

8 Haziran 1916
Ali İhsan Paşa komutasındaki 1. Kolordu Kasr-ı Şirin kasabasını Ruslardan geri aldı.

9 Haziran 1916
Türk idaresine karşı Hicaz’da ayaklanmış olan Mekke Şerifi Hüseyin’in ve Haşimi Araplarının Mekke’deki küçük Türk garnizonundaki kuvveti tutsak etti. Harbi kabilesinden 4.000 isyancı Hicaz Limanlarından Cidde’ye taarruz etti. Geri atıldı.

10 Haziran 1916
Şerif Hüseyin kuvvetleri Mekke’de yeniden saldırıya geçti.

12 Haziran 1916
Mekke Şerifi Hüseyin Taif’te yeniden saldırılara başladı.

14 Haziran 1916
Taif’te isyancıların Türk garnizonlarına karşı şiddetli saldırısı yapıldı.

16 Haziran 1916
Cidde İngiliz donanmasının da yardımıyla Hicaz’a ayaklanmış olan Şerif Hüseyin birliklerinin eline geçti.

Medine’deki 12. Kolordu Komutanı Fahrettin Paşa‘ya iki haftadır devam eden Şerif Hüseyin ayaklanmasını bastırma emri verildi.

20 Haziran 1916
Vehip Paşa komutasındaki Türk Kuvvetleri Doğu Anadolu’da Ruslara karşı saldırıya geçti.

22 Haziran 1916
Hicaz Kuvve-i Seferiye Komutanı Fahrettin Paşa isyancılara karşı saldırıya geçti.

24 Haziran 1916
Bağdat’taki genel karargahında tifüsten ölen burada toprağa verilen Von der Goltz Paşanın naaşı eşinin isteği üzerine İstanbul’a getirildi ve Tarabya Parkında Mareşal Grafa von Moltke abidesinin yanına gömüldü.

25 Haziran 1916
Fahrettin Paşa iki alay kuvvetle El İlave ve Biri Maşi doğrultusunda isyancılara karşı harekete geçti.

27 Haziran 1916
Mekke Şerifi Hüseyin bir beyanname yayınlayarak bağımsızlığını ilan etti.

1 Temmuz 1916
Mekke Şerifi Hüseyin azledilerek yerine Ayan Birinci Reisi Ali Haydar Efendi şerif yapıldı.

Pervari-Siirt Ruslar tarafından ele geçirildi.

2 Temmuz 1916
Ali İhsan Paşa İran Cephesi’nde Rusları püskürterek Kirmanşah’a girdi. Çekilen Ruslar büyük tahribat yaptı.

4 Temmuz 1916
Çar II.Nikola’nın 25 Haziran tarihli fermanına tepki gösteren Hored Semerkant, Fergana, Yedisu, Hazer ötesine yayılan isyana başladı.

9 Temmuz 1916
Mekke İngilizler tarafından işgal edildi.

10 Temmuz 1916
19. ve 20. Tümenler Keşan ile Şarköy arasına intikal ettirildi ve yerleşmeleri tamamlandı.

İstanbul İngiliz uçakları tarafından bombalandı.

Osmanlı Başkomutanlığı 15. Kolordu Komutanlığına kolordunun Galiçya’da Görev alacağını bildirerek kafilenin yola ne zaman çıkabileceğini sordu.

11 Temmuz 1916
Konakçı Müfrezesinin Uzunköprü’den trenle Galiçya’ya hareket etti.

13 Temmuz 1916
Kanal Komutanı Von Kress El Ariş’e geldi.

14 Temmuz 1915
57. Alay Uzunköprü’ye hareket etti.

18 Temmuz 1916
15. Kolordu Komutanlığı 20.Tümen kıtalarını Şarköy ve Yeniköy çevresinde, 19. Tümen kıtalarını ise Çelebi, Kartlı, Kuruçeşme ve Çamlıca köylerine yerleştirdi.

21 Temmuz 1916
19. Tümen bünyesindeki 57. Alay Uzunköprü istasyonuna geldi.

22 Temmuz 1916
19. Tümen 54 subay ve 2741 erle hareket edip Belgrat’a gitti.

23 Temmuz 1916
15. Osmanlı Kolordusu’nun Miralay Yakup Şevki Bey komutasında Galiçya Cephesi’nde gitmek için Uzunköprü’den trene bindi.

27 Temmuz 1916
Von Kress komutasındaki Osmanlı Kuvvetleri Süveyş Kanal’ındaki İngiliz mevzilerine saldırdı.

28 Temmuz 1916
Almanya, Avusturya Macaristan ve Osmanlı Devletleri Romanya’ya ortak saldırı kararı alındı.

Revandiz yakınlarında Türk birliklerine saldıran Ruslar perişan edildi.

30 Temmuz 1916
Gazze bombalandı.

2 Ağustos 1916
Mirliva Mustafa Kemal Paşa Komutasındaki 16. Kolordu Rusları Muş’tan atmak için hazırlığa başladı.

Fahrettin Paşa Hicaz Kuvve-i Seferiyesi ile Medine’nin 80 km. güneyindeki Aşir Boğazını ele geçirdi.

3 Ağustos 1916
16. Kolordu’nun birliklerinden 5. ve 8. Tümenler Muş’u geri almak için taarruza geçti.

8 Ağustos 1916
Mustafa Kemal Paşa komutasındaki birlikler Muş’u Ruslardan geri aldı.

10 Ağustos 1916
Ali İhsan Paşa emrindeki Türk kuvvetleri Hamedan’a girdi.

12 Ağustos 1916
15. Kolordu’ya bağlı 19. Osmanlı Tümeni Galiçya’da cepheye vardı. Alman Güney Ordusu Komutanı Bothmer’in emrine girdi.

19 Ağustos 1916
Fahreddin Paşa Hicaz’da Emir Ali ve Emir Faysal’ın kuvvetlerini bozguna uğrattı.

Rusya Genelkurmay Başkanlığının Mustafa Kemal Paşa’yı anlatan istihbarat raporu şöyleydi: “Mustafa Kemal büyük Türk kumandanlarının halk tarafından en çok hürmet görenidir. Cesur, muktedir, azimkar ve azami derecede müstakil fikir sahibi olup herkes tarafından riayet görmektedir.”

20 Ağustos 1916
Rus General Yudeniç Kafkas Cephesi’ne yeni kuvvetler sevketti.

21 Ağustos 1916
15. Kolordu’ya bağlı 19. Osmanlı Tümeni’nden sonra 20. Tümen de Galiçya Cephesi’ne vardı. Avusturya tümeninden mevzilerini teslim aldı.

23 Ağustos 1916
Osmanlı Ordusu Rus Kuvvetlerine karşı genel bir taarruz başlattı.

26 Ağustos 1916
16. Kolordu’ya yönelik Rus taarruzu durduruldu. 16. Kolordu saldırıya geçti.

27 Ağustos 1916
Romanya Meclisi savaşa katılma kararı aldı.

31 Ağustos 1916
Romanya Cephesi’ne gönderilmesine karar verilen 6. Türk Kolordusu’nun cepheye nakline başlandı.

1 Eylül 1916
Bulgaristan, Romanya’ya savaş ilan etti.

Fransız Heyetinin Şerif Hüseyin’in isyan hareketinin çökmesini önlemek için Yarbay Edouard Bremond başkanlığında gönderdiği misyon heyeti İskenderiye’ye geldi.

6 Eylül 1916
Galiçya’ya gelen Osmanlı kuvvetleri ilk kez muharebeye başladı.

İttifak kuvvetlerinin tek elden yönetilmesi kararı alındı bu görev Alman Başkomutan Hindenburg’a verildi.

7 Eylül 1916
Fevzi Paşa 2. Kafkas Kolordusu komutanlığına atandı.

11 Eylül 1916
İttihat Terakki fedailerinden Yakup Cemil İstanbul Kağıthane’de kurşuna dizildi.

Enver Paşa Galiçya Cephesi’ne geldi.

20 Eylül 1916
Fransa Hükümeti’nin Şerif Hüseyin ayaklanmasının çökmesini önlemek üzere gönderdiği misyon heyeti Cidde’ye geldi.

21 Eylül 1916
Hicaz Valisi Galip Paşa isyancılara teslim oldu.

23 Eylül 1916
Avustralya-Yeni Zelanda atlı piyade tümeni Mağdaba’daki Türk kuvvetlerine taarruz etti.

Hicaz’daki Şerif Hüseyin’in oğlu Abdullah’a bağlı isyancılar Taif Mevzilerini işgal etti.

28 Eylül 1916
Türk Alman İttifak anlaşmasına ek bir anlaşma daha kondu: Her iki tarafa karşılıklı ve umumi olarak düşman kuvvetlerle tek başına barış yapmamayı taahhüt eder.”

6 Ekim 1916
Mustafa Hilmi Paşa komutasındaki Dobruca’ya gönderilen 15. ve 25. Tümenlerden oluşan 6. Türk Kolordusu cepheye nakledildi.

23 Ekim 1916İngiltere ve Fransa arasında Sykes-Picot anlaşması yapıldı.

3 Kasım 1916
Mustafa Kemal Paşa komutasındaki birlikler Ruslardan Van’ı kurtardı.

10 Kasım 1916
Mustafa Kemal Paşa Bitlis’e geldi.

Cevat Paşa 5. Kolordu Komutanlığına atandı.

16 Kasım 1916
Mustafa Kemal Paşa Bitlis’teki hastaneleri ziyaret etti.

21 Kasım 1916
16. Kolordu Komutanı Mustafa kemal Paşa Bitlis’ten ayrıldı.

25 Kasım 1916
Mustafa kemal Paşa 2. Ordu Komutan Vekilliğine atandı.

İngiliz Casus Lavrens Kral Faysal’ın yanına gitmek üzere Kahire’den ayrıldı.

26 Kasım 1916
Geçici Venizelos Hükümeti Almanya ve Bulgaristan’a savaş ilan etti.

27 Kasım 1916
Hicaz’da Fahrettin Paşa kuvvetleri Yanbo doğrultusunda Faysal kuvvetlerinin üzerine yürüdü.

1 Aralık 1916
Miralay Yakup Şevki Bey Galiçya’dan İstanbul’a döndü.

2 Aralık 1916
16. Kolordu Komutanı Mustafa Kemal Paşa Van üzerinden milislerle yapılacak olan bir harekatın başarılı olmayacağını bildirdi.

3 Aralık 1916
Halilür Rahman İngilizler tarafından işgal edildi.

5 Aralık 1916
Fahrettin Paşa’nın kuvvetleri Hicaz’da Faysal kuvvetlerine Yanbo-Nahıl doğrultusunda saldırdı. Burasını tekrar ele geçirdi.

10 Aralık 1916
Bağdat’ı ele geçirmek için İngilizler Dicle yönünde Halil Paşa’nın komutasındaki 18. Osmanlı Kolordusu’na saldırdı.

12 Aralık 1916
16. Kolordu Komutanı Mirliva Mustafa Kemal Paşaya Muş ve Bitlis’in Ruslardan alınmasında gösterdiği başarı nedeniyle Padişah V. Mehmet Reşat tarafından muharebe altın imtiyaz madalyası ile ödüllendirildi.

14 Aralık 1916
İngilizler, Irak Cephesi’nde 18. Kolordu’ya karşı taarruz başlattı. Kut’ül Amare Meydan muharebesi yapıldı.

17 Aralık 1916
Fahrettin Paşa iaşe sıkıntısı nedeniyle Yanba’ül Nahil’i boşaltmak zorunda kaldı.

18 Aralık 1916
Mustafa Kemal Paşa vekaleten 2. Ordu’daki görevine başladı.

Liman von Sanders Paris’te Alman genel karargahına vardı.

19 Aralık 1916
General Baratof kumandasındaki Rus Ordusu’nun İran’da Türklere yönelik büyük taarruzu başladı.

24 Aralık 1916
İngiliz Kuvvetlerinin Irak’ta Felahiye mevzilerinden Kut’ül Amare ve Bağdat’a yönelik taarruzları devam etti.

26 Aralık 1916
İbn-i Suud İngilizlerle bir anlaşma imzaladı.

Almanya’nın ABD Başkanı Wilson’un yaptığı barış çağrısına olumlu cevap verdi: “ Barış ancak savaşan tarafların doğrudan görüşmesi ile sağlanabilir.”

31 Aralık 1916
İtilaf Devletleri’nin Almanya’nın barış çağrısına ortak yanıtları şöyle oldu: “Çiğnenmiş hak ve özgürlükler yeniden sahiplerine verilmedikçe, küçük ülkelerin varlıklarını özgürce sürdürüme hakkı tanınmadıkça barışı kurtarmak bir yana barıştan söz etmek dahi abestir.”

Kronoloji hazırlanırken Dr.Kemal Arı’nın “1. Dünya Savaşı Kronolojisi”nden -Atase Yayını (1997)- yararlanılmıştır.